Strona główna / Zabytki / Prace konserwatorskie / Gościkowo - konserwacja ołtarza głównego
Prace konserwatorskie
16 styczeń 2012
Gościkowo - konserwacja ołtarza głównego

Pierwszy etap konserwacji ołtarza głównego z kościoła pod wezwaniem św. Marcina z Tours i Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w pocysterskim opactwie (obecnie Zielonogórsko-Gorzowskie Wyższe Seminarium Duchowne) w Gościkowie-Paradyżu

Rozmiar czcionki
A A A

W  2011  roku firmy konserwatorskie Monument Service Marcin Kozarzewski oraz  Pracownia Konserwacji i  Restauracji Dzieł Sztuki Gorek Restauro  s.c. zrealizowały I  etap prac konserwatorskich i  restauratorskich przy  barokowym ołtarzu głównym z  kościoła pw.  św.  Marcina z  Tours i  Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w  pocysterskim opactwie w  Gościkowie – Paradyżu. Prace te  są końcowym etapem wieloletniego, kompleksowego programu konserwatorsko–restauratorskiego, obejmującego wystrój i  wyposazenie paradyskiej świątyni.
Sięgające swymi początkami lat 30-tych XIII  wieku, opactwo w  Gościkowie – Paradyżu, będące obecnie siedzibą Zielonogórsko - Gorzowskiego Wyższego Seminarium Duchownego,  jest  jednym z  najważniejszych sakralnych zespołów zabytkowych  w  województwie lubuskim.  Datowany na  1270  rok kościół klasztorny, mimo przekształceń zachował pierwotny, wczesnogotycki charakter. Przeprowadzona około połowy  XVIII  wieku gruntowna barokizacja opactwa, w  sferze architektonicznej przypisywana jest  wybitnemu architektowi królewskiemu Marcinowi Franzowi ze  Śląska. Barokizacja objęła także  wnętrza, wystrój i  wyposażenie klasztoru oraz  kościoła.
Najważniejszym, wykonanym wówczas dla  opactwa, dziełem jest  monumentalny ołtarz główny datowany na lata 1736-1739. Kilkunastometrowej wysokości, wielokondygnacyjna nastawa, wypełniająca od  posadzki po  sklepienie wschodnią ścianę prezbiterium, ozdobiona wspaniałymi płótnami jednego z  najwybitniejszych twórców śląskiego baroku, Felixa Antona Schefflera, wyszła spod  dłuta Johanna Caspara i  jego  synów, Johanna Wilhelma oraz  Christopha Hennevoglów z  Neuzelle. Autorstwo słynnego rzeźbiarskiego warsztatu rodziny Hennevogel, twórców późnobarokowego wyposażenia kościoła cysterskiego w  Neuzelle, potwierdziła ostatecznie w  swej  monografii paradyskiego ołtarza dr  Bożena Grabowska .
Ideą prowadzonych prac konserwatorskich było  możliwie całkowite cofnięcie licznych, dokonanych w  przeszłości, niekorzystnych zmian i  przekształceń estetycznych oraz  formalnych. Bazą dla  powyższych działań stały  się dogłębne, kompleksowe badania obiektu, obejmujące zarówno historię jego  powstania, analizę warsztatową i  stylistyczną, dotyczącą autorstwa poszczególnych elementów, a  także  badania technologiczno-konserwatorskie. Rozpoznanie obiektu ujawniło zachowane inskrypcji świadczące, iż  ołtarz w  latach 1854, 1887, 1927, 1928, 1966-1968 oraz  2002-2003 poddawano różnym zabiegom „renowacyjnym”. Działania te  polegały przeważnie na  pokrywaniu jego  powierzchni kolejnymi warstwami przemalowań. Już  w  roku 1887 nadano ołtarzowi kolorystykę w  odcieniach zieleni, zaś  w  roku 1928 nastawę pokryto marmoryzacją w  intensywnych barwach czerwieni i  błękitów. Najbardziej radykalne zmiany nastąpiły w  wyniku prac przeprowadzonych w  1966  roku, kiedy  przemalowano białą i  szarą farbą olejną elementy architektoniczne. Doprowadziło to  do  ostatecznego zatarcia i  zniekształcenia pierwotnej formy ołtarza, powodując jednocześnie niekorzystne zmiany w  przestrzeni prezbiterium oraz  całego wnętrza kościoła.
Przeprowadzony w  2011  roku I  etap działań konserwatorskich, z  uwagi na  szczupłość środków, a  także  wymogi liturgiczne i  użytkowe, został ograniczony do  partii cokołowej oraz  fragmentu dolnej kondygnacji ołtarza. Założeniem podjętych działań była  likwidacja przyczyn zniszczeń i  przywrócenie elementom nastawy wyrazu artystycznego najbardziej zbliżonego do  pierwotnej koncepcji jego  wybitnych twórców. Prace konserwatorskie obejmowały przede  wszystkim usunięcie wszystkich późniejszych przemalowań i  wtórnych złoceń, których  ilość dochodziła miejscami do  kilkunastu. Następnie zakonserwowano odsłonięte, oryginalne złocenia i  polichromie wraz  z  podłożem. Działania restauratorskie polegały na  uzupełnieniu brakujących elementów rzeźbiarskich oraz  rekonstrukcji oryginalnych złoceń i  polichromii. Ukazana w  wyniku prac, pierwotna forma, ujawniła koncepcję artystyczną twórców, polegającą na  doskonałej harmonii i  kompozycyjnej spójności wszystkich elementów wystroju oraz  wyposażenia wnętrza. Już  te  niewielkie, ujawnione jedynie fragmentarycznie, oryginalne partie dzieła, dają wyobrażenie o  pierwotnym przepychu ołtarza, a  także  o  zamierzonym przez  twórców, spektakularnym efekcie, jaki  dzieło wywierało na  wnętrze paradyskiej bazyliki. Szczególne znaczenie ma  tu  kolorystyka oryginalnej polichromii, całkowicie odbiegająca od  eksponowanych przez  ostatnie dziesięciolecia, szarych tonacji olejnych przemalowań, pod  którymi  pogrzebano barwne bogactwo cennego zabytku. Kolorystyka oryginału, oparta na  niezwykle malarskiej, wąskiej gamie barwnej, wykorzystującej wysublimowane zestawienia odcieni czerwieni, różów i  zieleni, łączy wszystkie elementy wnętrza. Jednak uwidocznienie pełnego efektu oryginalnego dzieła będzie możliwe dopiero po  wykonaniu całości prac konserwatorskich.
 

 Opracowano na podstawie:

1. Dokumentacji konserwatorskiej ołtarza głównego (I  etap) z  kościoła pw.  Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i  św.  Marcina w  Tours z Gościkowie-Paradyżu autorstwa firmy konserwatorskiej Monument Service, Marcin Kozarzewski oraz  Pracowni Konserwacji i  Restauracji Dzieł Sztuki Gorek Restauro  s.c. (archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Zielonej Górze);
2. B. Grabowska, Ołtarz główny w  Paradyżu – dzieło Johanna Caspara i  jego synów Johanna Wilhelma oraz  Christopha Hennevoglów z  Neuzelle (1739), Ziemia Międzyrzecka. Studia z historii i  kultury”, 2008.

 

 

Agnieszka Skowron

Galeria
Zobacz również
Gościkowo-Paradyż - konserwacja sygnaturki
Zakończono prace konserwatorskie przy zabytkowej sygnaturce...
Zaproszenie na Lubuskie Spotkania z Zabytkami
PROGRAM Aula św. Józefa – Wyższe Seminarium Duchowne...
Rokitno - szkolenie
W dniach 26-27 lipca w Rokitnie odbyło się szkolenie pracowników...
 Zespół pocysterski w Gościkowie-Paradyżu uznany za Pomnik Historii
W dniu 23 listopada 2017 r. w Pałacu Prezydenckim w Warszawie...