Strona główna / Zabytki / Borowina - Pałac
Architektura rezydencjonalna

Borowina - Pałac

Rozmiar czcionki
A A A
Borowina leży przy głównej drodze prowadzącej z Kożuchowa do Szprotawy. Zespół pała­cowo-folwarczny położony jest we wschodniej części wsi. Pałac zlokalizowano po wschod­niej stronie całego założenia. Od północy i zachodu rozlokowane zostały budynki gospo­darcze. Pałac od strony wschodniej otacza niewielki park. Miejscowość Borowina od końca XIV wieku, niemal przez 100 lat stanowiła własność rodziny von Dyhern. Od roku 1473 do 1511 majątek pozostawał w rękach rodu von Poppschütz. Po nich, na krótko zagościli tam bracia von Nechern. W połowie XVI wieku Borowinę posiadali Kottwitzowie. W la­tach 80. XVI wieku majątek przeszedł w ręce Kaspara von Haugwitz z Mycielina i do roku 1718 był we władaniu tej rodziny. Od 1617 roku nowym włścicielem części majątku, tzn. Borowiny Dolnej oraz Wiechlic, został Siegmund Friedrich. Od 1699 roku gospodarował tam jego syn Karl Friedrich. Odsprzedał ziemię w roku 1718 Balthasarowi von Stosch, po którym dziedziczył Johann Gotlieb von Stosch. Ostatnim włścicielem majątku, do roku 1945, był Adalbert hr. von Stosch.

Pałac zwrócony jest fasadą w kierunku zachodnim. Składa się z budynku głównego, po­wstałego najprawdopodobniej w końcu XVI wieku, kiedy właścicielem dóbr był Caspar von Haugwitz oraz skrzydła bocznego, zbudowanego być może w 2. poł. XVII wieku przez Zygmunta Fryderyka von Haugwitz. Wystrój elewacji pałacu w Borowinie w czę­ści nawiązuje do rozwiązań jakie zastosowano w pałacu Wallensteina w Żaganiu w latach 1670-1700. Można przypuszczać, że siedziba żagańska, ze względu na swoją rangę mo­gła stanowić wzorzec stylowy dla mniejszych obiektów rezydencjonalnych. Przeobrażenia w bryle i wnętrzach pałacu miały miejsce w XVIII wieku za czasów Hansa Gottlieba von Stoscha. Wówczas zmieniono tynki elewacji, przebudowano wnętrza tworząc reprezenta­cyjną, trzybiegową klatkę schodową oraz dodano drugą przybudówkę od strony południo­wo-wschodniej. Przy opracowywaniu jej elewacji nawiązano do elewacji budynku główne­go z końca XVII wieku. Wtedy także dobudowano kryty krużganek – korytarz obiegający wewnętrzny dziedziniec i ułatwiający komunikację między pomieszczeniemi.

Pałac założony został na rzucie prostokąta z wewnętrznym dziedzińcem. Jest to obiekt dwukondygnacyjny, podpiwniczony w części północnej i wschodniej. Elewacja fronto­wa jest siedmioosiowa z czego trzy osie środkowe zaakcentowane zostały pseudoryzali­tem (płytkim wysunięciem przed lico muru) oraz otrzymały bogatsze opracowanie tyn­ku w formie poziomego boniowania. Otwory okienne fasady są prostokątne, jedynie wej­ście główne zamknięto łukiem odcinkowym. Oprócz osi okiennych i drzwiowych podzia­ły wertykalne podkreślają boniowane naroża, obecnie zachowane fragmentarycznie. Po­działy poziome wprowadza boniowany cokół, pasowy fryz międzykondygnacyjny z wyra­bianym w tynku motywem meandra oraz gzyms wieńczący. Dekoracji fasady dopełnia or­nament cekinowy, wypełniający płycinę nad drzwiami wejściowymi. Nad oknem środko­wym piętra widnieje dekoracja w formie kwiatowej girlandy. Ponadto oś środkowa pod­kreślona jest gładkimi lizenami ozdobionymi w górnej partii tryglifami. Bardzo podobna dekoracja tryglifami i motyw girlandy pojawiają się w opracowaniu elewacji pałacu w Je­leninie Dolnym.

Elewacja wschodnia, ogrodowa jest siedmioosiowa. W odróżnieniu od fasady wejście do wnętrza zamknięte jest prosto, a nie łukiem odcinkowym. W płycinie nad drzwiami znaj­dujdowała się płaskorzeźbiona dekoracja, przedstawiająca dwa amorki z bębnem i wer­blem, która obecnie zachowana jest w szczątkowej formie i znana z przekazów iknograficz­nych. W płycinie osi środkowej, między oknami pierwszej i drugiej kondygnacji zacho­wał się ślad po płaskorzeźbionych tralkach. Podobnie jak w fasadzie, horyzontalnie dzieli elewację międzykondygnacyjny gzyms – fryz, który ozdobiony został meandrem. Elewa­cja północna, pięcioosiowa opracowana została analogicznie do pozostałych. Do elewacji południowej przylegają dwie przybudówki gładko otynkowane z boniowanymi narożami i otworami otocznymi profilowanymi opaskami. Dłuższe elewacje dziedzińca są trzyosio­we, a krótsze dwuosiowe. W przyziemiu ścian wschodniej i zachodniej wprowadzono za­mknięte łukiem pełnym otwory drzwiowe komunikujące w ten sposób przejście od strony głównego podjazdu na teren podwórza i w kierunku parku.

Ostateczny wystrój elewacji otrzymał pałac pod koniec XVIII wieku. Ściany pokryto tyn­kiem z wprowadzeniem boniowania oraz detali w formie płaskorzeźbionych płycin. Doda­no opaski okienne z kluczem lub uszakami. W roku 1855 zwieńczono dach wieżyczką z la­tarnią i zegarem, którą usunięto w roku 1970. Spod istniejącej, wierzchniej warstwy osy­pującego się tynku, wyłania się wcześniejsze opracowanie elewacji, świadczące o kilku fa­zach budowy obiektu.

Po II wojnie światowej majątek przeszedł na rzecz Skarbu Państwa w zarządzie PGR, a od początku lat 90. XX wieku zarządzała nim Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa. Obecnie pałac jest w rękach prywatnych.

Izabela Ciesielska
Źródło: "Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego"
Galeria
Zobacz również
Kolesin - Dwór
Dwór w Kolesinie (dawny Goltzen) usytuowany jest w południowej...
Sulechów, park szkolny przy ul. Armii Krajowej
Zespół szkolno-parkowy w Sulechowie (niem. Züllichau),...
Międzyrzecz - Międzyrzecki Rejon Umocniony
Obiekty wchodzące w skład Zespołu Militarnego Frontu Umocnionego...
Międzyrzecz - kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela
Wzniesiony w 1474, być może na miejscu kościoła wzmiankowanego...