Strona główna / Zabytki / Jelenin, park pałacowy
Założenia parkowe

Jelenin, park pałacowy

Rozmiar czcionki
A A A

Jelenin (d. Jelenin Górny, niem. Obr. Hischfeldau) znajduje się ok. 13 km w kierunku pn.-wsch. od miasta Żagań. Założenie pałacowo-parkowe położone jest po wsch. stronie drogi wojewódzkiej nr 296 prowadzącej do Kożuchowa. Obejmuje płaski teren o powierzchni 1,5 ha w otoczeniu zabudowy wsi i gruntów rolnych oraz od wsch. strony budynków folwarcznych, usytuowanych wokół kwadratowego podwórza gospodarczego. Pałac zlokalizowany jest pośrodku założenia. Granice zespołu pałacowo-parkowego wyznaczają od pn. i zach. droga wojewódzka, od wsch. murowane ogrodzenie a od pd. droga gruntowa. Teren parku wygradza w części pd. kamienno-ceglany mur oraz w pozostałej części wtórne ogrodzenia z siatki i elementów betonowych. Główny wjazd do pałacu znajduje się przy drodze gruntowej od strony wsch.
Od średniowiecza do pocz. XVII w. dobra ziemskie stanowiły własność rodu von Knobelsdorff. W 1620 r. majątek znajdował się w rękach rodu von Nechern, który zarządzał nim aż do 1666 r., wówczas przeszedł w skład dóbr jezuitów żagańskich. W latach 1666-1669 ziemie stanowiły własność rodu von Kottwitz.1 W 1791 r. Charlotta von Franckenberg, odziedziczając po generale von Franckenberg dobra jelenińskie, zainicjowała budowę pałacu, którą kontynuowali jej następcy. Zakończanie budowy nastąpiło w 1871 r., o czym świadczy data znajdująca się w tympanonie fasady pałacu. Prawdopodobnie wówczas założony został przy rezydencji ogród ozdobny lub uprawny, na co wskazuje zachowany, ponad 200-letni cis przy podjeździe do pałacu. W 2 ćw. XIX w. ogród przekształcony został w park typu swobodnego. Kolejnymi właścicielami dób ziemskich byli w 1845 r. Ernst Fryderyk von Knobelsdorff, od 1851 r. ród von Sydow, a od 1856 r. Jan Ludwik Bonte oraz jego córka. W 4 ćw. XIX w. miały miejsce kolejne zmiany w obrębie założenia, które polegały na wykonaniu niewielkiego basenu za pałacem oraz wprowadzeniu nowych nasadzeń gatunkami drzew aklimatyzowanych. W latach 20. XX w. majątek przeszedł w ręce Carla Crüssemanna i pozostał jego własnością aż do 1930 r. Po II wojnie światowej pałac był własnością Skarbu Państwa. Obecnie założenie jest własnością prywatną.
Park typu swobodnego posiada układ ze ścieżkami wytyczonymi koliście wokół pałacu i niewielkich skupisk drzew. W części pd.-wsch. znajduje się kwatera (boskiet) z grupą regularnie nasadzonych dębów, liczących ok. 130 lat, która mogła nawiązywać do istniejącego wcześniej ogrodu. W skład elementów kompozycyjnych parku wchodzą: ww. boskiet z sieciowo nasadzonymi dębami, niewielkie wzniesienie widokowe z współczesną hydrofornią w pd. części założenia, starodrzew z gatunkami aklimatyzowanymi w zach. części oraz wachlarzowy podjazd przed pałacem od strony wsch. i basen na osi przed elewacją zach. Z materiałów ikonograficznych wynika, iż symetrycznie ukształtowany podjazd poprzedzał parter z centralnie usytuowanym owalnym gazonem, utworzonym z nisko ciętych krzewów (topiarów), które podkreślała jasna nawierzchnia mineralna, natomiast przy ścianach podjazdu znajdowały się niskie krzewy. Po stronie pd., oprócz zachowanego cisa pospolitego (Taxus baccata), znajdowały się także pojedyncze egzemplarze drzew iglastych.
Różnorodną szatę roślinną parku tworzą następujące gatunki drzew: jodła pospolita (Abies alba), klon pospolity (Acer platanoides), klon jesionolistny (Acer negundo), klon polny (Acer campestre), kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum), grab pospolity (Carpinus betulus), głóg szypułkowy (Crataegus coccineus), buk pospolity (Fagus sylvatica), jesion wyniosły (Fraxinus excelsio), dąb szypułkowy (Quercus robur), dąb szypułkowy odmiana stożkowa (Quercus robur ‘Fastigiata’), cis pospolity (Taxus baccata), lipa drobnolistna (Tilia cordata), żywotnik zachodni (Thuja occidentalis). Drzewostan parku jest wiekowo zróżnicowany od ok. 130 do 180 lat z wyjątkiem wspomnianego wyżej cisa o średnicy pnia 0,5 m oraz buka liczącego ok. 185 lat. Oba drzewa posiadają cechy pomnikowe. Urozmaicony gatunkowo drzewostan zawiera także rzadkie gatunki drzew aklimatyzowanych tj. miłorząb dwuklapowy (Ginkgo biloba) oraz platan klonolistny (Platanus hispanica), dąb czerwony (Quercus rubra).
Układ kompozycyjny parku został częściowo zatarty. Od strony szosy wyróżniają się pojedyncze egzemplarze drzew m.in. miłorząb, dęby odm. stożkowej, platan, jednak ekspozycja pałacu jest zasłonięta przez gęsty podszyt, utworzony przez samosiewy krzewów. Widoczne są również obumarcia pojedynczych drzew. Negatywnie wpływającymi na wartości zabytkowe założenia są zmiany powstałe w wyniku wcześniejszych adaptacji pałacu oraz wprowadzone elementy dysharmonizujące tj. hydrofornia oraz stalowy maszt przy placu. Wtórne ogrodzenie wymaga ujednolicenia i dostosowania do zabytkowego charakteru założenia. Wskazane jest opracowanie programu rewaloryzacji parku, uwzględniającego usunięcie samosiewów drzew i krzewów, uzupełnienie brakujących nasadzeń, uczytelnienie ścieżek. Istotne jest także uporządkowanie terenu przed pałacem oraz remont podjazdu z odtworzeniem rabat kwiatowych i boskietów. Należy również przewidzieć likwidację zbędnych wygrodzeń terenu oraz usunięcie tymczasowych i dysharmonizujących obiektów i zabudowań na obszarze zabytkowego założenia.


Alicja Duda
Źródło: "Zabytkowe parki województwa lubuskiego"
Galeria
Zobacz również
Wiechlice - Pałac
Wiechlice leżą 4 km na wschód od Szprotawy, przy lokalnej...
Wiechlice, park pałacowy
Park, wchodzący w skład zespołu pałacowo-parkowo-folwarcznego,...