Szukaj

Polityka prywatności
projekt i realizacja Carbo Media

Do rejestru zabytków wpisano dawny cmentarz pw. Św. Jana położony w kwartale ulicy Podgórnej Kupieckiej i placu Jana Matejki w Zielonej Górze wraz z murem cmentarnym

Cmentarz pw. Św. Jana swoją nazwę zawdzięcza kościołowi pod tym samym wezwaniem, który w przeszłości znajdował się na jego terenie. Początków świątyni, jak i przykościelnego cmentarza, należy upatrywać w XIII w. Miała to być budowla kamienno-drewniana posiadająca wieżę i dzwon. Kościół związany był z funkcjonującą u stóp Wzgórza Winnego (dawniej Góra Ceglana) przedlokacyjną osadą rolniczą. Założona miała być z inicjatywy Henryka Brodatego w 1222 r. przy Złotej Łączy przez osadników słowiańskich. W swojej historii kościół świętojański spłonął co najmniej 2 krotnie. Pierwszy pożar miał strawić świątynie w 1582 r. i dopiero w 1619 r. miała zostać odbudowana. Kolejny kataklizm miał nastąpić w 1652 r. i po tych wydarzeniach nie podjęto trudu odbudowy. Cmentarz w dokumentach z XVII w. określano jako coemeterium pestiferorum (łac.), czyli dla zmarłych na dżumę. Zdaniem dr. B. Gruszki i mgr. S. Kałagate ostatnie pochówki mogły odbywać się na jego terenie jeszcze w XIX w. Ostatecznie teren cmentarza miał zostać zniszczony w pod koniec XIX w., kiedy to podwórka budynków położonych przy pl. Jana Matejki zaczęto wykorzystywać w celach gospodarczych. W związku z nową funkcją tego terenu przeprowadzono znaczną niwelację północnej części pagórka, na której znajdował się cmentarz wraz z reliktami kościoła. Zniszczono tym samym większość znajdujących się w obrębie nekropolii grobów.
Do 2020 r. cmentarz był błędnie lokalizowany przez historyków, w tym niemieckich. Przełom nastąpił dopiero w 2019 r., kiedy to natrafiono na plan Zielonej Góry z 1812 r., na którym zaznaczono cmentarz Św. Jana oraz zamykającym go mur. W celu weryfikacji źródeł kartograficznych oraz w związku z planowaną budową parkingu w tym miejscu, w 2020 r. rozpoczęto badania sondażowe pod kierownictwem dr. B. Gruszki.  W większości odkrywek natrafiono na szczątki ludzkie znajdujące się w warstwach niwelacyjnych oraz w wkopach budowlanych datowanych na XIX i XX w. Nienaruszone groby oraz ossuaria zostały odkryte w sondażach znajdujących się przy południowej granicy historycznego cmentarza, gdzie prawdopodobnie przeprowadzono płytszą niwelację terenu. W jednym z wykopów natrafiono na zbiorową mogiłę, w której pochowano 12 osób. U części pochowanych stwierdzono dekapitację głowy, co może świadczyć o praktykach antywampirycznych.
Kolejnym z ważnych odkryć było natrafienie na relikty kamienno-ceglanego muru o konstrukcji filarowo-łękowej zachowanego na odcinku 42,5 m. Na podstawie przeprowadzonych badań architektonicznych wyróżniono 4 fazy. Najstarszą, gotycką fazę budowy wydatowano na początek XV w. Konstrukcja została rozebrana do poziomu ławy fundamentowej w 2. poł. XIX w. i na początku XX w.
Cmentarz pw. Św. Jana wraz z zachowanym murem, z uwagi na znaczenie dla badań nad najwcześniejszą historią Zielonej Góry, posiada znaczne wartości historyczne i naukowe. Jest także najważniejszym elementem nad badaniem rozwoju miasta w jego 800 letniej historii. Do momentu badań prowadzonych na jego terenie, przedlokacyjne osadnictwo znane było wyłącznie ze źródeł historycznych, badań archeologicznych prowadzonych w obrębie zielonogórskiego rynku oraz z nielicznych materiałów ceramicznych rozproszonych na jego terenie. Pozyskanie szczątków ludzkich najdawniejszych zielonogórzan, przy zastosowaniu metod z dziedziny genetyki, antropologii fizycznej i paleoklimatologii pozwoli przybliżyć nam informację o pochodzeniu, diecie oraz chorobach jakie dręczyły ówczesnych ludzi.
Nie bez znaczenia są także wartości artystyczne, historyczne i naukowe zachowanego muru cmentarnego. Budowla oddzielająca strefy sacrum i profanum będąca integralnym elementem założenia stanowi jeden z 3 znanych przykładów budownictwa gotyckiego na terenie Zielonej Góry.
 

Zobacz również

Komplet sześciu barokowych świeczników ołtarzowych

Miejsce kradzieży/ zaginięcia: kościół fil. pw. św. Klemensa w miejscowości Borów Polski, gm. Nowe Miasteczko, pow. nowosolski, woj. lubuskie Autor

Skarb ze Szprotawy wśród 10 najważniejszych odkryć polskiej archeologii 2023 r.!

Kwartalnik „Archeologia Żywa” ogłosił niedawno wyniki plebiscytu 10 najważniejszych odkryć polskiej archeologii 2023. Archeologiczne Sensacje 2023. Niezmiernie miło jest nam

Konkurs „Zabytek Zadbany” edycja 2024

Trwa kolejna edycja konkursu „Zabytek Zadbany”.  Jest to doroczny konkurs Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Generalnego Konserwatora Zabytków, którego

Skip to content