Szukaj

Polityka prywatności
projekt i realizacja Carbo Media

Wpisano do rejestru zabytków stanowisko archeologiczne w Nowym Dworku, gm. Świebodzin (stanowisko 27; AZP 53-14/59 )

Decyzją Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 22 czerwca 2018 r. do rejestru zabytków wpisano stanowisko archeologiczne w Nowym Dworku,  które usytuowane jest w północnej części jeziora Paklicko Wielkie,  o powierzchni 1,29 ha (działka nr ewidencyjny 329, obręb 0013 Nowy Dworek). Stanowisko  odkryte zostało w 2011 r. w trakcie badań prowadzonych przez Instytut Archeologii Uniwersytetu M. Kopernika w Toruniu, w związku z realizacją programu Ewidencja stanowisk podwodnych AZP, finansowanego z programu operacyjnego Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (W. Chudziak, R. Kaźmierczak, J. Niegowski, Podwodne dziedzictwo archeologiczne Polski. Katalog stanowisk (badania 2011-2015). W trakcie eksploracji nawarstwień kulturowych wyspy, jak i badań podwodnych prowadzonych w jej najbliższym sąsiedztwie, w latach 2012-2014 i 2017, stwierdzono występowanie licznych elementów drewnianych, stanowiących pozostałość zabudowy wnętrza wyspy, związanych z nią dookolnych nabrzeży i pomostów oraz relikty przeprawy mostowej, łączącej pierwotnie wyspę z północnym brzegiem akwenu.

Na podstawie analizy stratygrafii kulturowej oraz występujących w jej obrębie reliktów konstrukcji drewnianej wyróżniono trzy główne etapy użytkowania wyspy. Z najstarszym z nich wiązać należy najniższy, ósmy poziom konstrukcyjny drewna występujący na głębokości około 62,92-63,35 m n.p.m. Całość konstrukcji, stanowiącej zapewne pozostałość budynku zrębowego, tworzyła rodzaj skrzyni łączonej przy pomocy zaciosów. Nie wykluczone też, że z najstarszym etapem wiązać należy relikty konstrukcji drewnianej nabrzeża odkryte w wykopach podwodnych wyspy występujące na poziomie około 62,4-62-8 m n.p.m. wskazujące na wysokość ówczesnego lustra wody. Cechy technologiczno-stylistyczne ceramiki naczyniowej występującej w obrębie omawianego poziomu osadniczego oraz datowania dendrochronologiczne wskazują, że pierwszy etap użytkowania wyspy odnieść należy do okresu od końca VIII do 2 połowy IX w. Z drugim etapem użytkowania wyspy wiązać należałoby wyższe poziomy konstrukcyjne drewna. Całość konstrukcji tworzyła rodzaj rusztu stanowiącego podwalinę pod poziomy użytkowe wyspy moszczonej w tym okresie drewnem. Z omawianym etapem użytkowania wyspy wiązać należy również kilkadziesiąt pali dębowych występujących koncentrycznie wokół wyspy, stanowiących zapewne pozostałość pomostów. Zarejestrowano je w dwóch rzędach wskazujących na średnicę samej wyspy, sztucznie podwyższonej (około 30 me) oraz średnicę całości założenia wraz z szerokością pomostów (około 40 m). Na podstawie analizy ceramiki naczyniowej oraz datowania dendrochronologicznego pali z konstrukcji pomostów sądzić należy, że ten etap użytkowania wyspy wiązać należy głównie z 1 połową X w. do lat 60. tego stulecia.  Z najmłodszym etapem użytkowania wyspy łączyć należałoby zalegająca bezpośrednio pod współczesnym humusem warstwę próchniczną zawierającą dużą ilość spalenizny. Występujący w obrębie tych nawarstwień materiał ceramiczny świadczy o tym, że ten etap użytkowania wyspy przypada na 2 połowę XI w. a nawet na następne stulecie. Ponadto przeprowadzono również pełną inwentaryzację struktur drewnianych, stanowiących pozostałości po przeprawie mostowej.  Długość mostu wynosiła minimum 80 m, a jego przyczółki znajdowały się około 15–20 m od obecnej linii brzegowej. Łącznie w pasie o maksymalnej szerokości 7 m, zarejestrowano 390 dębowych i sosnowych pali o średnicy oraz 150 elementów poziomych. Decydujące znaczenie dla określenie konstrukcji przeprawy mostowej mają belki z otworami jarzmowymi. Bezpośrednio na powierzchni osadów jeziornych zinwentaryzowano  20 tego rodzaju belek o długości  dochodzącej do 3,59 m. Datowanie dendrochronologiczne mostu wskazuje, że okres jego funkcjonowania synchronizować należy z dwoma starszymi etapami użytkowania wyspy, obejmującymi przedział czasu od 799 do 965 roku.

Wartość naukowa i historyczna stanowiska w Nowym Dworku, usytuowanego w strefie pogranicza Wielkopolski i Ziemi Lubuskiej, jest bardzo wysoka. Wyspa pod względem struktury konstrukcji drewnianych nawiązuje do sztucznych wysp znanych z terenów wysp brytyjskich (tzw. crannogów), charakteryzujących się często dookolną zabudową w postaci nabrzeży i pomostów. Jej funkcja nie została jak dotąd przekonywująco wyjaśniona, choć nie jest wykluczone, że należałoby interpretować ją w kategoriach mityczno-sakralnych. Weryfikacja tej hipotezy wymaga szczegółowego rozpoznania zaplecza osadniczego. Prowadzący do wyspy most wzniesiony został w konstrukcji palowo-jarzmowej charakterystycznej dla wczesnośredniowiecznych obiektów tego rodzaju znanych z obszarów Słowiańszczyzny Zachodniej. Jego unikatowość polega na bardzo dobrym stanie zachowania konstrukcji drewnianych. Most ten zaliczyć należy do  grupy najstarszych obiektów tego rodzaju występujących w tym regionie już od 2 połowy VIII w.

Fot. R. Kazimierczak

Zobacz również

Komplet sześciu barokowych świeczników ołtarzowych

Miejsce kradzieży/ zaginięcia: kościół fil. pw. św. Klemensa w miejscowości Borów Polski, gm. Nowe Miasteczko, pow. nowosolski, woj. lubuskie Autor

Skarb ze Szprotawy wśród 10 najważniejszych odkryć polskiej archeologii 2023 r.!

Kwartalnik „Archeologia Żywa” ogłosił niedawno wyniki plebiscytu 10 najważniejszych odkryć polskiej archeologii 2023. Archeologiczne Sensacje 2023. Niezmiernie miło jest nam

Konkurs „Zabytek Zadbany” edycja 2024

Trwa kolejna edycja konkursu „Zabytek Zadbany”.  Jest to doroczny konkurs Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Generalnego Konserwatora Zabytków, którego

Skip to content